Walki z Sowietami nie zakończyły się kilka dni po 17 września 1939 r. Jak twierdzi Paweł Janicki, autor artykułu „<Pamiętniki to przywilej żywych>. Działania polskiej dywersji na tyłach Armii Czerwonej we wrześniu 1939 roku” zamieszczonego w kwartalniku „Technika Wojskowa Historia” nr specjalny 3/2025, działania bojowe trwały co najmniej do połowy października.
Autor przytacza rozkaz komkora Kuzniecowa z 22 września 1939 roku: „Ostatecznie rozbite i zdemoralizowane jednostki armii polskiej od otwartej walki przeszły do bandytyzmu.” I wskazuje, że w wyniku szybkiego postępu sowieckich jednostek zmotoryzowanych, odrywających się od głównych sił, na ich zapleczu pozostawały liczne, małe, polskie formacje. Część z tych oddziałów natychmiast przystąpiła do działań dywersyjnych, a inne w walce próbowały przebić się na zachód.
Część działań można przypisać specjalnie szkolonym polskim dywersantom. Przed wojną, na kierunku wschodnim przewidziano do użycia około 1200 dywersantów, których szkolono i zaprzysięgano. Ogólny plan wojny oraz wspierających ją działań dywersyjnych był gotowy około lutego 1938 roku. Prowadzona w tym samym roku Operacja „Łom” – przeciwko Czechosłowacji na Rusi Zakarpackiej – została przeprowadzona przez ludzi właśnie z Kresów Wschodnich. Ogólny plan wojny oraz wspierających ją działań dywersyjnych był gotowy około lutego 1938 roku. Prowadzona w tym samym roku Operacja „Łom” – przeciwko Czechosłowacji na Rusi Zakarpackiej – została przeprowadzona przez dywersantów z Kresów Wschodnich. Jakie były dalsze losy dywersji na wschodzie po 17 września 1939 roku? Zdaniem autora, dywersanci przystąpili do walki, a ślady ich działalności zbrojnej były przez Sowietów przypisywane głównie polskim „osadnikom wojskowym”.
W artykule znaleźć można sporo interesujących przykładów działań polskich grup. Oto na przykład nierozbite polskie oddziały zaczęły się koncentrować w rejonie Puszczy Białowieskiej – walki trwały co najmniej do 17 pażdziernika, a z Polakami walczyły trzy bataliony 8 Dywizji Strzeleckiej i 11 Dywizji Kawalerii. O polskich zasadzkach donosił sztab sowieckiej 6 armii (działającej na południowo – wschodnich terenach II RP) 14 października.
W Kresach 1939 będziemy starali się przyjrzeć niektórym z opisanych w artykule polskim akcjom zbrojnym.
L.W.