Mużyłowice, 15/16 września 1939
Nie pamiętam już, kiedy ostatni raz spałem.
Może trzy dni temu. A może pięć.
Wojna szybko odbiera człowiekowi poczucie czasu. Dzień nie zaczyna się rano, a noc nie kończy o świcie. Jest tylko marsz, postój, strzały, głód i ten nieustanny pył, który wchodzi do ust, oczu i uszu.
Tego wieczoru siedzieliśmy przy drodze i czyściliśmy karabiny.
Ktoś podał mi manierkę.
— Pij.
Wziąłem dwa łyki i oddałem.
— Zostaw. Jeszcze będziesz potrzebował.
Nie wiedzieliśmy wtedy, że za kilka godzin będziemy szturmować niemieckie pozycje.
Wiedzieliśmy tylko, że idziemy na Niemców.
Wieczorem pojawił się oficer.
Powiedział krótko:
— W Mużyłowicach stoją Niemcy. SS.
Ktoś zaklął.
Ktoś inny zapytał:
— Dużo ich?
Oficer spojrzał na nas.
— Wystarczająco.
Nikt się nie odezwał.
Słowo „SS” działało na wyobraźnię. Słyszeliśmy już różne historie. O ich mundurach, samochodach, broni. O tym, że są dobrze wyszkoleni i że nie boją się śmierci.
Ale wojna nauczyła nas jednej rzeczy.
Każdy człowiek boi się śmierci.
Niemiec też.
Ruszyliśmy po ciemku.
Nie wolno było palić papierosów.
Nie wolno było rozmawiać.
Nawet metalowe elementy ekwipunku trzeba było przytrzymywać ręką, żeby nie zadźwięczały.
Szliśmy przez pola.
Buty zapadały się w mokrą ziemię.
Gdzieś z przodu szczeknął pies.
Zamarliśmy.
Po chwili ucichł.
Ruszyliśmy dalej.
W pewnym momencie zobaczyłem przed sobą sylwetkę mojego kolegi.
— Józek…
Odwrócił głowę.
— Co?
— Boję się.
Spojrzał na mnie przez chwilę.
— Ja też.
To było wszystko.
Potem poszliśmy dalej.
Pierwszy strzał padł nagle.
Nie wiedziałem nawet, z której strony.
Potem drugi.
A potem noc eksplodowała.
Karabiny maszynowe zaczęły pruć ciemność.
Padłem na ziemię.
Kule gwizdały nad głową.
Ktoś krzyczał:
— Naprzód!
Podniosłem się.
Biegłem.
Nie pamiętam, czy krzyczałem.
Chyba tak.
Wszyscy krzyczeli.
Nagle zobaczyłem niemieckiego żołnierza.
Był może dziesięć metrów ode mnie.
Strzeliłem.
Upadł.
Nie zatrzymałem się.
Nie było czasu.
Wpadliśmy między zabudowania.
Niemcy byli kompletnie zaskoczeni.
Widziałem ludzi wybiegających z budynków. Niektórzy mieli na sobie tylko mundury i hełmy. Inni próbowali dopiero chwytać za broń.
Ktoś rzucił granat.
Huk.
Dym.
Krzyk.
Potem cisza.
A właściwie nie cisza.
Bo wojna nigdy nie jest cicha.
Zawsze coś strzela.
Zawsze ktoś woła.
Zawsze ktoś umiera.
Dotarliśmy do miejsca, gdzie stały niemieckie działa.
Dopiero wtedy zobaczyłem, czym naprawdę była ta jednostka.
Samochody.
Wozy.
Działa.
Skrzynie z amunicją.
Sprzęt, którego wcześniej mogliśmy tylko pozazdrościć.
Ktoś krzyknął:
— Ich artyleria!
Kilku naszych rzuciło się na stanowisko.
Niemcy próbowali się wycofać.
Jeden z nich wskoczył do samochodu.
Silnik zakaszlał.
Samochód ruszył.
Nie przejechał nawet kilkunastu metrów.
Został zatrzymany ogniem.
Później dowiedziałem się, że walczyliśmy z III batalionem pułku SS „Germania”.
Wtedy nie wiedziałem nic.
Nie wiedziałem, jaki to batalion.
Nie wiedziałem, kto nim dowodzi.
Nie wiedziałem nawet dokładnie, gdzie jesteśmy.
Wiedziałem tylko jedno:
Niemcy uciekają.
A my za nimi.
Nagle usłyszałem:
— Padnij!
Rzuciłem się na ziemię.
Nad nami przeleciała seria.
Ktoś obok mnie upadł.
— Józek!
Nie odpowiedział.
Podczołgałem się.
Leżał twarzą do ziemi.
Odwróciłem go.
Patrzył na mnie.
Jeszcze żył.
— Zostaw mnie…
— Zamknij się.
— Idź.
— Zamknij się, Józek.
Uśmiechnął się.
— Przecież mówiłem, że będziesz potrzebował manierki.
To były jego ostatnie słowa.
Nad ranem wszystko ucichło.
Stałem pośrodku drogi.
Dookoła leżały porzucone niemieckie samochody.
Działa.
Skrzynie.
Broń.
Hełmy.
I ludzie.
Nasi i niemieccy.
Pierwsze promienie słońca oświetliły wieś.
Dopiero wtedy zobaczyłem, jak wielkie było nasze zwycięstwo.
Ale nie czułem zwycięstwa.
Patrzyłem na Józka.
Miał otwarte oczy.
Podszedł do mnie kapral.
— Idziemy.
— Dokąd?
— Na Lwów.
Wstałem.
Zarzuciłem karabin na ramię.
Ruszyliśmy.
Za nami została Mużyłowice.
A wraz z nią niemiecka „Germania”.
Nie wiedzieliśmy wtedy, że za kilka dni wszystko się skończy.
Nie wiedzieliśmy o Sowietach.
Nie wiedzieliśmy, że Polska przegra tę wojnę.
Wiedzieliśmy tylko, że tej nocy to my szliśmy naprzód.
I przez kilka godzin, w tej jednej małej wsi pod Jaworowem, to Niemcy uciekali przed nami.
Marek Niedźwiecki
Zdjęcia: domena publiczna
Mużyłowice (ukr. Мужиловичі) to dzisiaj wieś na Ukrainie, w rejonie jaworowskim obwodu lwowskiego. Przed wojną – wieś gminy Bruchnal w powiecie jaworowskim w woj. lwowskim.
Prosimy o wsparcie filmu o obronie Lwowa we wrześniu 1939 r.
