Aktualności

Antypolskie powstanie w Skidlu

Wybuch antypolskiego powstania w Skidlu w powiecie grodzieńskim przedwojennego województwa białostockiego był jednym z najbardziej dramatycznych epizodów destabilizacji Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej w momencie agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 roku. Wydarzenia te były rezultatem głębokich napięć etnicznych oraz radykalnej ideologii komunistycznej, które uaktywniły się w warunkach załamania struktur państwowych.

Pocztówka ze Skidla, zapewne 1918 r. Fot. Wikipedia

Więcej „Antypolskie powstanie w Skidlu”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

28 września 1939 r.: czwarty rozbiór Polski

Dwie wizyty Joachima von Ribbentropa w Moskwie, jedna w sierpniu, a druga we wrześniu 1939 r., wpisywały się w złowrogie tradycje wymierzonej w Polskę współpracy obu potężnych sąsiadów Rzeczypospolitej. Pierwsza z nich zaowocowała paktem o nieagresji, którego tajny protokół czynił z tego układu w gruncie rzeczy pakt o agresji ‒ dawał on bowiem zielone światło do niemieckiego ataku na Polskę. Akt drugi przypadł na kolejną wizytę szefa hitlerowskiej dyplomacji w Moskwie, kiedy to zawarty został niemiecko-sowiecki traktat o przyjaźni i granicach. Układ ten był w gruncie rzeczy kolejnym, czwartym rozbiorem Polski. Dalszy bieg wydarzeń sprawił ponadto, iż Rzeczpospolita nigdy już nie wróciła na swe dawne wschodnie województwa.

23 sierpnia 1939 r.: Mołotow podpisuje pakt z Niemcami.

Więcej „28 września 1939 r.: czwarty rozbiór Polski”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Wracamy do „Lwowa 1939”

Pomysł narodził się ponad sześć lat temu. Po filmie „Fatalny rozkaz. Grodno 1939” Fundacja Joachima Lelewela planowała stworzenie dwóch kolejnych części „trylogii” – „Lwów 1939” i „Wilno 1939”. Pandemia i wojna na Ukrainie zmieniły kolejność. „Fatalny rozkaz. Wilno 1939” już jest, a opowieść o obronie Lwowa zamierzamy stworzyć wkrótce.

Więcej „Wracamy do „Lwowa 1939””

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Wspomnienia kresowiaka

Mała książeczka, chyba wydana własnym sumptem: „Życie i działalność kresowiaka” autorstwa Czesława Mirowskiego, z 2009 r. A w niej opisy wydarzeń z 17 września 1939 r. z polskiej granicy wschodniej.

Strażnica KOP w okolicach Podświla. Fot. NAC

Więcej „Wspomnienia kresowiaka”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Życzenia świąteczne

Najlepsze życzenia zdrowych, spokojnych, radosnych świąt Bożego Narodzenia od Fundacji Joachima Lelewela!

My pod choinkę chcielibyśmy dostać dwa prezenty: jeden mały, wsparcie projektu Kresy 1939 – a drugi duży, wsparcie naszego filmu „Lwów 1939”, który koniecznie chcemy zrealizować w 2026 roku. Wszystkich zaintresowanych współpracą zapraszamy – biuro@fundacjalelewela.pl

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

O Janie Ernście i jego rewelersach. Część II : na orbicie

W rodzinnym Lwowie Jan Ernst stworzył jeden z najbardziej cenionych kwartetów wokalnych II RP. Występował z takimi sławami jak Hanka Ordonówna, współpracował też z „Wesołą Lwowską Falą”. Być może przed sowiecką niewolą w roku 1939 uratowała go druga pasja – geografia, w której ostrogi zdobywał u Eugeniusza Romera.

Link do części I: https://kresy1939.pl/blog/2025/10/09/o-janie-ernscie-1909-1993-i-jego-rewelersach-czesc-1/

Chór Eryana ok. 1934 r. Od lewej na pierwszym planie: Mieczysław Ziołowski, Jan Ernst, NN, Tadeusz Jasłowski, Stanisław Zych.

Więcej „O Janie Ernście i jego rewelersach. Część II : na orbicie”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Przysięga podczas natarcia wroga

Kiedy Armia Czerwona zaatakowała Polskę 17 września 1939 roku, jednostki Korpusu Ochrony Pogranicza, w tym, Batalion KOP Borszczów, były już w stanie najwyższej gotowości, gotowe do walki z przeważającymi siłami wroga. Tego ranka wojska sowieckie przekroczyły graniczną rzekę Zbrucz. W miasteczku Skala Podolska porucznik Jan Nowosad, dowódca jednej z kompanii batalionu Borszczów, obudził się, słysząc dzwonek telefonu. – Panie poruczniku, wchodzą do rzeki, co mam ro… — usłyszał i  połączenie zostało przerwane.

Raport oddziałów w batalionie KOP „Borszczów” z okazji święta X-lecia istnienia KOP

Więcej „Przysięga podczas natarcia wroga”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Jak Stalin pomógł Hitlerowi

Sformułowanie „wybuch II wojny światowej” jest w dużym stopniu mylące. W przypadku roku 1939 żaden badacz zajmujący się genezą II wojny światowej nie zaprzeczy, że winę za jej świadome wywołanie ponoszą hitlerowskie Niemcy. Spory wywołuje natomiast pytanie, w jakim stopniu Rosja Stalina przyczyniła się do rozpętania 1 września 1939 r. światowego konfliktu, który pochłonął kilkadziesiąt milionów istnień ludzkich, a kolejnym dziesiątkom milionów przyniósł kalectwo lub zniszczył życie. Jedno jest pewne: ten zbrojny konflikt został zaplanowany, przygotowany i rozpoczęty przez hitlerowskie Niemcy. Polska była pierwszą ofiarą współdziałania Berlina z Moskwą. Poniosła też gigantyczne straty ludzkie i materialne, których skutki odczuwa do dzisiaj.

Podpisanie układu Ribbentrop (drugi od lewej) – Mołotow (z prawej). Na zdjęciu obok Mołotowa stoi Stalin.

Więcej „Jak Stalin pomógł Hitlerowi”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Uratować wileńskie złoto

O wywiezieniu polskiego złota do Rumunii napisano już sporo, powstał też film fabularny. Ale dużo mniej znana jest historia złota, które znajdowało się w Wilnie. 17 września 1939 r. realna stała się obawa, że trafi ono w sowieckie ręce.

Wojewoda wileński Artur Maruszewski – jeszcze jako wojskowy.

Więcej „Uratować wileńskie złoto”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Szukając śladów jednej rodziny

Znany działacz Związku Polaków na Białorusi, Wiesław Kiewlak, badał losy swojej rodziny. Publikujemy jego opowieść o jednym z jego przodków.

Zdjęcie rodziny Miciuk z początku lat 20-ch. W pierwszym rzędzie od lewej strony: Antoni, Jan, Stanisław, Stefan. W drugim rzędzie od lewej strony: Jadwisia, Augustyn, moja prababka Paulina (z domu Kuczyńska), Józef i (moja babka Zofia)

Więcej „Szukając śladów jednej rodziny”

Autor: pkoscinskOpublikowano w dniu

Do góry