Wśród tych, którzy we wrześniu 1939 r. uczestniczyli w przygotowaniach do obrony Grodna przed Sowietami, należy dostrzec postać ks. Wiktora Potrzebskiego. Był to kapłan, zasłużony zarówno podczas I, jak i II wojny światowej.
Urodził się 30 sierpnia 1880 r. w Ślesinie jako syn Jana i Elżbiety z Sieradzińskich. Ukończył Seminarium Duchowne we Włocławsku i wczerwcu 1904 r. został wyświęcony na kapłana. Początkowo był wikariuszem w parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Kole. W mieście tym należał do Narodowego Związku Robotniczego, kierował partią w czterech powiatach.
Ks. Potrzebski był społecznikiem; w 1905 r. założył pierwszą na ziemiach polskich spółdzielnię szewską w Kole. Jego aktywność sprawiła, iż w 1907 r. władze podjęły decyzję o wydaleniu księdza z terenu Imperium Rosyjskiego. Wyjechał wówczas na teren Galicji, do Lwowa, gdzie w latach 1908-1909 pracował jako wikariusz w parafii pw. św. Anny. W 1910 r. został prefektem szkół ludowej i wydziałowej w Dolinie. Odtąd przede wszystkim był nauczycielem różnych szkół… Nie zaprzestał też aktywności społecznej – działał w Towarzystwie Szkoły Ludowej (prezes koła w Dolinie i wiceprzewodniczący zarządu okręgu w Stryju) oraz był członkiem Wydziału Ligi Pomocy Przemysłowej we Lwowie. Przed I wojną światową sprawował też funkcję naczelnika Drużyny Bartoszowej (niepodległościowej organizacji o profilu społeczno-kulturalnym i militarnym) w Folwarkach i członka komisji mężów zaufania chorągwi buczackiej.
W trakcie wojny przejściowo był więziony przez władze austrickie, a latem 1920 r. uczestniczył w obronie Lwowa przeciwko bolszewikom.
W styczniu 1921 r. został prefektem w gimnazjum w Bełchatowie, a od września 1922 r. w Piotrkowie. W sierpniu 1928 r. przeniesiony do archidiecezji wileńskiej, do 1937 r. pracował jako prefekt w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Trokach. Został wówczas dyrektorem I Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Adama Mickiewicza w Grodnie. Jego zasługi w tym okresie doceniły władze państwowe. Za działalność niepodległościową otrzymał Krzyż Niepodległości, za pracę na rzecz niepodległej Polski order Polonia Restituta 4 kl., a za zasługi militarne Krzyż Walecznych.
Ks. Potrzebski udziela ślubu parze powstańców w kaplicy przy ul. Moniuszki 11, 13 VIII 1944 r.
Podczas kampanii 1939 r. po 17 września wziął aktywny udział w przygotowaniach Grodna do obrony przed Sowietami. W swoich przemówieniach wzywał mieszkańców (przede wszystkim swoich uczniów) do walki. Jednak sam, najprawdopodobniej, jako ksiądz, nie wziął w niej bezpośredniego udziału. Po zakończeniu działań wojennych reaktywował w Grodnie działalność szkoły. Po jej zamknięciu przez Sowietów (10 grudnia) przedostał się do Warszawy. Tam objął funkcję kapelana w klasztorze sióstr loretanek. Jednocześnie podjął działalność konspiracyjną. Brał udział w tajnym nauczaniu – utworzył komplet gimnazjalny (tajne I Państwowe Gimnazjum i Liceum im. A. Mickiewicza w Grodnie z siedzibą w Warszawie).
Od października 1942 r. był kapelanem oddziału „Vistula” (potem: batalion „Kiliński”) Armii Krajowej. Początkowo kapelan 2 kompanii, następnie batalionu ps. „Józef Władysław Orłowski”. Podczas powstania warszawskiego sprawował funkcję kapelana 4 Rejonu I Obwodu Śródmieście AK ps. „Corda”. Zachowały się jego fotografie z tego okresu – udzielał pociechy duchowej, sakramentu małżeństwa itp.
Ks. Potrzebski udziela komunii św. w kaplicy przy ul. Moniuszki 11, początek sierpnia 1944, fot. E. Lokajski
Poległ 4 września 1944 r. z częścią oficerów sztabu 4 Rejonu podczas bombardowania na rogu ul. Szpitalnej i Przeskok. Miejsce to upamiętnia tablica przy ul. Szpitalnej 4. Ks. Potrzebski został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Jego nazwisko znajduje się na tablicy w katedrze ps. św. Stanisława Kostki w Łodzi, na tablicy upamiętniającej poległych żołnierzy batalionu AK „Kiliński” w krużganku kościoła pw. św. Antoniego w Warszawie (ul. Senatorska), w katedrze polowej Wojska Polskiego oraz na tablicy rektorów kościoła „Panien” w Piotrkowie Trybunalskim.
Wiktor Cygan
