Kosów: ostatnia siedziba rządu RP

Polski rząd w połowie września 1939 r. rozlokował się przede wszystkim w dwóch, położonych blisko siebie miejscowościach: Kutach nad Czeremoszem oraz Kosowie. W tym ostatnim urzędnicy zajęli m.in. słynną lecznicę Apolinarego Tarnawskiego.

Dawna stołówka lecznicy

Lecznicę stworzył dr Tarnawski pod koniec XIX wieku, korzystali z niej m.in. tak znani polscy politycy jak Roman Dmowski i Ignacy Daszyński. 14 września do Kosowa i pobliskich miejscowości trafił prezydent, rząd i naczelny wódz. W lecznicy miało być rozlokowane MSZ wraz z zagranicznymi poselstwami, ale ostatecznie trafiło tu Ministerstwo Spraw Wojskowych. Wykwaterowano kuracjuszy – i kilkanaście willi zostało zajętych przez urzędników ministerstwa. W jednej z nich, 17 września prezydent Ignacy Mościcki napisał orędzie do narodu, w którym mówił o sowieckiej agresji.

Dziś w dawnej lecznicy mieści się sanatorium. Stare wille są w nie najlepszym stanie. Dawna stołówka jest zrujnowana, inne sprawiają wrażenie, jakby miały się rozpaść, najlepiej wygląda dawny dom doktora Tarnawskiego. Szkoda, że nie ma tu żadnej tablicy pamiątkowej czy choćby informacji o tym, że właśnie tu kwaterowali do 17 września urzędnicy MSWojsk.

Dawny dom dr. Tarnawskiego

Od lat badająca historię lecznicy pani Natalia Tarkowska podkreśla, że w opracowaniach historycznych mówi się głównie o Kutach jako miejscu pobytu rządu, zapominając o Kosowie. Także dzisiejsi mieszkańcy tego miasta nie wiedzą, co działo się tu 80 lat temu, a może warto im to przypomnieć. Samą lecznicę warto odwiedzić, bo stare wille sprawiają i dziś niezwykłe wrażenie. A na cosobotnim słynnym jarmarku huculskim można znaleźć przedwojenne pamiątki – choćby suknie w stylu huculskim, na których za ozdoby służą przedwojenne 10- i 20-złotówki, czy stare zdjęcia…

Ruiny domu kąpieli słonecznych

17 września 1939 r. z Kosowa i innych miejscowości prezydent Ignacy Mościcki, premier, ministrowie i urzędnicy dotarli do Kut, gdzie przez nieistniejący dziś most przeszli do rumuńskiej wówczas Wyżnicy. 18 września ten sam most przeszedł marszałek Edward Śmigły-Rydz.

Piotr Kościński

Zdjęcia zrobione podczas wycieczki zorganizowanej podczas XII Polsko-Ukraińskiego Spotkania w Jaremczy, 21 września 2019 r.